اولین محصول سونی؛ پلوپزی که برنج را می سوزاند! - مجله جهانگیر

آنالیز داستان سونی؛ نشان می دهد که مسیر پیروزیت همواره در جاده های سپری نمی گردد. در این مقاله، به کالبدشکافی دقیق این شکست تاریخی و چگونگی تبدیل شدن یک تعمیرگاه رادیوی کوچک به یک امپراتوری دنیای می پردازیم.

01

بسترسازی در خرابه های پس از جنگ

در سال 1946، توکیو هنوز در حال بهبود از پیامدهای ویرانگر جنگ دنیای دوم بود. ماسارو ایبوکا (Masaru Ibuka) در یک اتاق کوچک در طبقه سوم یک ساختمان نیمه مخروبه، شرکتی را با نام مهندسی مخابرات توکیو (Tokyo Tsushin Kogyo) تاسیس کرد. در آن موقع، مردم با کمبود شدید مواد غذایی و امکانات رفاهی روبرو بودند. ایبوکا که یک مهندس باهوش بود، فکر کرد که فراوری یک وسیله کاربردی برای پخت وپز می تواند برترین راه برای آغاز کسب وکار باشد. او می خواست با استفاده از تخصص فنی خود، باری از دوش خانواده های ژاپنی بردارد، غافل از اینکه اولین اختراعش قرار است به یک خاطره مضحک تبدیل گردد.

02

طراحی عجیب: سطل چوبی با الکترودها

پلوپز اولیه سونی شباهت چندانی به دستگاه های مدرن امروزی نداشت. این دستگاه در واقع یک سطل چوبی ساده بود که در کف آن تعدادی الکترود آلومینیومی (Aluminum Electrodes) نصب شده بود. ایده مهندسی پشت این طرح این بود که جریان الکتریسیته مستقیماً از میان آب و برنج عبور کند و با ایجاد حرارت، برنج را بپزد. این رویکرد به جای استفاده از المنت های حرارتی غیرمستقیم، بسیار خام و ابتدایی بود. عدم وجود عایق بندی مناسب و سیستم کنترلی دقیق، باعث می شد که ایمنی دستگاه نیز زیر سؤال برود؛ اما در آن دوران بحرانی، نوآوری به هر شکلی غنیمت شمرده می شد.

03

چرا برنج همواره می سوخت؟

مشکل اصلی این پلوپز در نوسانات برق و کیفیت برنج نهفته بود. در ژاپنِ پس از جنگ، ولتاژ برق (Voltage) بسیار ناپایدار بود. از سوی دیگر، میزان جذب آب به وسیله انواع مختلف برنج تفاوت داشت. از آنجایی که این دستگاه هیچ سنسور یا ترموستاتی (Thermostat) برای قطع اتوماتیک جریان نداشت، همه چیز به شانس بستگی داشت. اگر برنج کمی خشک بود یا ولتاژ برق بالا می رفت، دستگاه تبدیل به یک کوره کوچک می شد که برنج را به کربن تبدیل می کرد. در مقابل، اگر آب زیاد بود یا برق ضعیف می شد، نتیجه نهایی یک خمیر شل و ناپخت بود که اصلاً قابل خوردن نبود.

04

شکست تجاری و عدم عرضه به بازار عمومی

برخلاف تصور بسیاری، این پلوپز هرگز به صورت انبوه وارد مغازه ها نشد. نمونه های اولیه که به وسیله تیم ایبوکا آزمایش شدند، چنان نتایج ضعیفی داشتند که آن ها جرئت نکردند محصول را به بازار عرضه نمایند. تنها تعداد انگشت شماری از این دستگاه ها ساخته شد که امروزه به عنوان اشیاء قیمتی در موزه سونی (Sony Archive) نگهداری می شوند. این شکست زودهنگام باعث شد که شرکت در آستانه ورشکستگی قرار بگیرد، چرا که آن ها بخش زیادی از سرمایه اندک خود را روی این ایده از دست داده بودند. این اولین درس بزرگ برای بنیان گذاران سونی بود: تکنولوژی بدون کارایی عملی، ارزشی ندارد.

05

تغییر مسیر به سمت تعمیر رادیو

پس از شکست پروژه پلوپز، ایبوکا و تیمش متوجه شدند که باید به سراغ کاری بروند که در آن مهارت بیشتری دارند. آن ها آغاز به تعمیر رادیوهای آسیب دیده کردند. در آن موقع، رادیو تنها وسیله ارتباطی و منبع اخبار برای مردم بود و تقاضا برای تعمیرات بسیار بالا بود. این تغییر استراتژی نه تنها باعث بقای شرکت شد، بلکه آن ها را با نیازهای واقعی بازار آشنا کرد. تعمیر رادیو باعث شد مهندسان سونی با مدارهای پیچیده تر آشنا شوند و ایده فراوری اولین رادیوی ترانزیستوری (Transistor Radio) در فکر آن ها شکل بگیرد؛ محصولی که چند سال بعد دنیا را تکان داد.

06

نقش آکیو موریتا در مدیریت بحران

آکیو موریتا (Akio Morita)، بنیان گذار دیگر سونی، نقش مهمی در عبور از بحران پلوپز داشت. در حالی که ایبوکا روی بخش فنی تمرکز نموده بود، موریتا متوجه شد که برای پیروزیت باید بازاریابی (Marketing) و برندینگ را جدی گرفت. او بود که پیشنهاد داد نام شرکت را از عبارات طولانی ژاپنی به نام کوتاه و خوش آهنگ سونی تغییر دهند. موریتا معتقد بود که شکست پلوپز یک موهبت الهی بود، زیرا اگر آن ها در فراوری لوازم آشپزخانه پیروز می شدند، شاید هرگز به سمت دنیای الکترونیک دیجیتال و موسیقی نمی رفتند و امروز پدیده واکمن (Walkman) وجود نداشت.

07

ارتباط با جامعه شناسی: نان در برابر برنج

شکست پلوپز سونی را می توان از دیدگاه جامعه شناسی نیز آنالیز کرد. در آن دوران، فرهنگ غذایی ژاپن در حال تغییر بود و دولت آمریکا برای کنترل بحران غذا، آرد گندم زیادی وارد ژاپن می کرد تا مردم را به خوردن نان تشویق کند. شاید اگر پلوپز سونی به خوبی کار می کرد، باز هم با مقاومت بازار روبرو می شد، چون میل به مصرف برنج در سال های اولیه پس از جنگ به علت قیمت بالا کاهش یافته بود. سونی ناخواسته وارد بازاری شده بود که زمان بندی آن کاملاً اشتباه بود. این اتفاق نشان می دهد که پیروزیت یک محصول تنها به تکنولوژی بستگی ندارد، بلکه به ترندهای اجتماعی (Social Trends) نیز وابسته است.

08

تکنولوژی که زودتر از زمان خود بود

با وجود شکست، پلوپز سونی اولین کوشش جدی برای الکترونیکی کردن آشپزخانه ها در ژاپن بود. تا پیش از آن، پختن برنج یک فرآیند دستی سخت روی اجاق های هیزمی بود. مهندسان سونی مفهومی را معرفی کردند که دهه ها بعد به وسیله شرکت های دیگر مانند توشیبا به کمال رسید. در واقع، سونی جاده صاف کن مسیری شد که بعدها زندگی میلیون ها نفر را آسان تر کرد. این نشان می دهد که حتی محصولات شکست خورده نیز می توانند بذرهای نوآوری را در صنعت بکارند و الهام بخش نسل های بعدی مهندسان باشند.

09

بازتاب در رسانه ها و کتاب های مدیریتی

داستان برنج های سوخته سونی اکنون در معتبرترین دانشکده های مدیریت دنیا به عنوان مطالعه موردی (Case Study) تدریس می گردد. این واقعه در کتاب خاطرات آکیو موریتا با عنوان ساخت ژاپن (Made in Japan) با جزئیات روایت شده است. موریتا در این کتاب شرح می دهد که چگونه آن شکست اولیه، روحیه ریسک پذیری را در کالبد سونی دمید. بعلاوه مستندهای متعددی درباره تاریخچه تکنولوژی، از این پلوپز چوبی به عنوان نقطه صفر یکی از بزرگ ترین امپراتوری های دنیای تفریح یاد می نمایند.

10

مقایسه با محصولات شکست خورده دیگر غول ها

سونی تنها شرکتی نیست که با یک شکست بزرگ آغاز کرد. اپل (Apple) با کامپیوتر لیسا (Lisa) و سامسونگ با اولین کوشش هایش در صنعت خودروسازی، تجربیات مشابهی داشتند. اما تفاوت سونی در این بود که پلوپز آن ها عملاً کار نمی کرد! در حالی که محصولات شکست خورده شرکت های دیگر معمولاً به علت قیمت بالا یا عدم پذیرش بازار شکست می خوردند، محصول سونی یک نقص فنی بنیادین داشت. این موضوع باعث شد که سونی استاندارد بسیار سخت گیرانه ای را برای تست محصولات وضع کند که هنوز هم در این شرکت اجرا می گردد.

11

راز پشت پرده: چرا سطل چوبی؟

سؤالی که همواره پرسیده می گردد این است که چرا از فلز برای بدنه استفاده نشد؟ پاسخ ساده است: کمبود منابع. در سال های پس از جنگ، فلزات بیشتر برای صنایع سنگین و بازسازی زیرساخت ها مصرف می شدند و چوب به عنوان یک ماده مقرون به صرفه و در دسترس، برترین گزینه برای ساخت بدنه دستگاه بود. چوب بعلاوه به عنوان یک عایق حرارتی طبیعی عمل می کرد تا بدنه بیرونی دستگاه بیش از حد داغ نگردد. اما همین انتخاب باعث می شد که تمیز کردن دستگاه پس از سوختن برنج، تبدیل به یک کابوس گردد!

12

درس های روان شناختی برای کارآفرینان

از نظر روان شناسی کارآفرینی (Entrepreneurial Psychology)، داستان سونی بر اهمیت تاب آوری (Resilience) تأکید دارد. ایبوکا می توانست پس از سوختن اولین سری برنج ها، ناامید گردد و شرکت را تعطیل کند. اما او شکست را به عنوان یک داده علمی (Scientific Data) در نظر گرفت. این نگرش که به تفکر مهندسی معروف است، به او یاری کرد تا بدون درگیری عاطفی با شکست، مسیرش را اصلاح کند. این درس بزرگی برای استارتاپ های امروزی است که با اولین بازخوردهای منفی کاربران، دست از کار می کشند.

13

پاسخ به یک پرسش طبیعی مخاطب

آیا سونی دوباره پلوپز ساخت؟ جالب است بدانید که پس از آن شکست مفتضحانه، سونی برای دهه ها از بازار لوازم آشپزخانه دوری کرد. آن ها تمرکز خود را به طور کامل بر روی تجهیزات صوتی و تصویری گذاشتند. با این حال، در سال های اخیر و با توسعه زیست بوم خانه های هوشمند (Smart Homes)، سونی به صورت غیرمستقیم و به وسیله همکاری با برندهای دیگر یا فراوری سنسورهای هوشمند برای لوازم خانگی، دوباره به این فضا نزدیک شده است؛ اما هرگز جرئت ننموده دوباره یک پلوپز با برند اختصاصی سونی فراوری کند!

14

میراث برنج سوخته در فرهنگ سازمانی سونی

امروزه، پلوپز سوخته به عنوان نمادی از نوآوری جسورانه در فرهنگ سازمانی سونی شناخته می گردد. مدیران سونی به کارمندان تازه خود می گویند: نترسید از اینکه برنج را بسوزانید، بترسید از اینکه هرگز کوشش نکنید پلوپزی بسازید. این فلسفه باعث شده که سونی همواره در لبه تکنولوژی حرکت کند و محصولاتی مانند دیسک های فشرده (CD) یا کنسول های بازی را معرفی کند که در ابتدا بسیاری به پیروزیت آن ها شک داشتند. برنج سوخته سونی، در واقع سوخت موتور پیشرفت این شرکت در دهه های بعد بود.

داستان اولین محصول سونی به ما یادآوری می نماید که بزرگ ترین پیروزیت ها اغلب از دل خاکسترهای شکست بیرون می آیند. اگر آن سطل چوبی برنج را به خوبی می پخت، شاید سونی امروز یک فراورینماینده معمولی لوازم خانگی بود و ما هرگز لذت تجربه تکنولوژی های انقلابی این شرکت را نمی چشیدیم. گاهی اوقات، سوختن یک وعده غذا می تواند به روشن شدن مشعل یک تمدن دیجیتال منجر گردد. سونی با درس گرفتن از آن پلوپز ناکارآمد، به دنیایان ثابت کرد که مهارت واقعی، نه در پیروزی همیشگی، بلکه در توانایی تغییر مسیر پس از هر سقوط نهفته است.

نوشته های مرتبط با داستانهای واقعی شرکت های بزرگ

• 15 فکت حیرت انگیز درباره نوکیا؛ از امپراتوری چکمه پلاستیکی تا غول دنیای موبایل
• سرعت باورنکردنی زارا (Zara) در کشف مد های تازه و فاصله تنها 2 هفته ای طراحی تا عرضه!
• سقوط کداک Kodak در عصر دیجیتال چگونه رخ داد؟
• امپراتوری ایکیا (IKEA) از بیماری خوانش پریشی (Dyslexia) آغاز شد!
• 15 فکت حیرت انگیز درباره آمازون (Amazon)؛ از میزهایی که دَر بودند تا امپراتوری که دنیا را بلعید

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .

با بیش از 20 سال نویسندگی ترکیبی مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.

باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران

مطالب مرتبط

برنج تان را نمی شویید؟ پس باید عاشق طعم شپشکِ برنج باشید!

با تکنیک مغزخوانی تازه می توان به صورت تقریبی گفت که شما اخیرا چه داستانی شنیده اید یا به چه…

سونی Xperia Z3، پرچم دار تازه سونی

برند سونی را غبار گرفته است! آنالیز دلایل افول شرکت سونی

ورزش کالری می سوزاند، اما نه به آن میزان که فکر می کنید!

چرا پیاز چشم را می سوزاند؟ علت سوزش و اشک ریزش هنگام خرد کردن پیاز